Türkiye’de kalış ile çalışma hakkı farklıdır
Yabancılar hukuku; ülkeye giriş, ikamet, çalışma ve sınır dışı işlemlerinin yanında, koruma ihtiyacı bulunan kişilerin haklarını da kapsar. Hangi belgenin bulunduğu kadar, belgenin hangi statüye dayanarak verildiği de belirleyicidir. İkamet izni tek başına çalışma hakkı sağlamaz; çalışma izni, muafiyet veya kişinin statüsünden doğan özel kurallar ayrıca aranır.
Örneğin Türkiye’de üniversiteye başlayan bir kişinin öğrenci ikameti ile işe girmek için gereken izin aynı işlem değildir. İş teklifi alınması, mevcut ikamet süresini kendiliğinden uzatmaz. Pasaport, ikamet kartı, başvuru kayıtları ve tebligatlar birlikte okunarak hangi hakkın ne zamana kadar sürdüğü belirlenir.
Kararın türü başvuru takvimini değiştirir
Sınır dışı etme kararına karşı tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir; başvuru, kararı veren makama da bildirilir. Geri gönderme merkezinde tutulmaya ilişkin idari gözetim kararı ise ayrı olarak sulh ceza hâkimine götürülür. Bu başvuru gözetimi kendiliğinden durdurmaz. İki karar için tek dilekçe verilmiş olması her iki yolun da kullanıldığı anlamına gelmez.
Çalışma izni talebinin reddi veya iznin iptali gibi kararlara, tebliğden itibaren 30 gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına itiraz edilebilir. İkamet reddinde ise genel olarak yazılı tebliği izleyen günden başlayan 60 günlük idare mahkemesi süresi söz konusudur. Her kuruma yapılan başvuru dava süresini otomatik durdurmaz.
İşlemin yanında kişinin hakları da korunur
Kararın gerekçesi, tebliğ şekli ve başvuru yollarının bildirilmesi, itiraz hakkının kullanılabilmesi için gereklidir. İşkence veya insanlık dışı muamele tehlikesi olan yere geri gönderme yasağı ayrıca gözetilmelidir. Aile ve sağlık durumunu açıklayan belgeler de ilgili işleme göre başvuru dosyasına eklenebilir; her kişinin koşulları kendi içinde ele alınır.
