Ayıp ortaya çıktığında hangi haklar kullanılabilir?
Tüketici işleminde alınan malın veya hizmetin kararlaştırılan ya da olağan özellikleri taşımaması ayıp oluşturabilir. Yeni buzdolabının teknik arıza nedeniyle soğutmaması buna örnektir. Ürünün tanıtımı, teslim kaydı, fotoğraflar ve servis tespitleri, neyin vaat edildiğini ve sorunun ne olduğunu gösterir. Tüketicinin maldaki ayıbı alırken bildiği veya bilmesinin beklendiği durumlarda o ayıp için seçimlik hak doğmaz; diğer ayıplara ilişkin haklar korunur.
Ayıplı malda tüketici şu haklardan birini seçebilir:
- Malı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme ve bedelin iadesi.
- Malı alıkoyup ayıp oranında bedel indirimi.
- Aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım.
- Mümkünse ayıpsız misliyle değişim.
Onarım veya değişim satıcı için orantısız güçlük yaratıyorsa dönme ya da bedel indirimi seçenekleri kullanılır. Değerlendirmede malın değeri, ayıbın önemi ve diğer hakların tüketiciye etkisi dikkate alınır. Ücretsiz onarım ve değişim hakları üreticiye veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir.
Ayıplı hizmette yeniden hizmet verilmesi, hizmet sonucunda ortaya çıkan eserin ücretsiz onarımı, ayıp oranında indirim veya sözleşmeden dönme istenebilir. Yeniden hizmet ve onarım, sağlayıcı için orantısız güçlük yaratıyorsa bu iki hak kullanılamaz. Seçimlik hakkın yerine getirilmesi giderleri tüketiciye yüklenmez; koşulları varsa ayrıca zararının giderilmesi istenebilir.
Süre ayıbın fark edildiği gün başlamaz
Daha uzun kanuni veya sözleşmesel süre yoksa ayıplı malda zamanaşımı tüketiciye teslimden, ayıplı hizmette hizmetin ifasından itibaren iki yıldır. Ayıp sonradan ortaya çıksa da başlangıç değişmez. Konut veya tatil amaçlı taşınmazın tüketiciye satışında süre teslimden itibaren beş yıldır.
İkinci el tüketici satışlarında satıcının ayıptan sorumluluk süresi, teslimden itibaren mallarda bir yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz. Ayıp ağır kusur ya da hileyle gizlenmişse mal ve hizmette bu zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
2026 yılında değeri 186.000 TL'nin altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurulur. Tam 186.000 TL ve üzerindeki taleplerde tüketici mahkemesi yolu kullanılır; kanuni istisnalar dışında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekir.
