Borç olmadığının tespiti ve ödemenin geri alınması

Menfi tespit davası, kişinin kendisinden istenen borcun bulunmadığını mahkeme kararıyla ortaya koymasını sağlar. Örneğin borcunu ödeyip senedini geri alamayan kişi, aynı senet yeniden takibe konulduğunda ödeme kayıtlarına dayanabilir. Bu dava, ödeme emrine karşı süresinde başvurmanın yerini tutmaz.

Takibe itiraz etmemesi veya itirazının kaldırılması yüzünden borçlu olmadığı parayı tamamen ödemek zorunda kalan kişi, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde İİK kapsamındaki istirdat davasıyla geri isteyebilir. Menfi tespit davası devam ederken borç ödenirse aynı davaya istirdat olarak devam edilir.

Bu davalar icra mahkemesinde görülmez; borcun dayandığı ilişkiye göre genel veya özel görevli mahkemeye açılır. Örneğin ticari davada asliye ticaret, kira ilişkisinde sulh hukuk mahkemesi görevlidir. Konusu bir miktar para olan ticari menfi tespit ve istirdat davaları ile iş alacağına ilişkin bu davalarda dava öncesi arabuluculuk zorunludur. Diğer uyuşmazlıkların arabuluculuk kapsamı kendi düzenlemesine bağlıdır. Zorunlu arabuluculukta büro başvurusundan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.

Dava açmak takibi kendiliğinden durdurmaz

Takipten önce açılan menfi tespit davasında, talep ve alacağın en az yüzde on beşi kadar teminatla takibin durdurulması için ihtiyati tedbir kararı verilebilir. Takipten sonra açılan davada kural olarak bu yolla takip durdurulamaz; ancak gecikme zararını karşılayacak, alacağın yüzde on beşinden az olmayan teminatla icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi istenebilir. Her iki durumda da mahkeme kararı gerekir.

Önemli bir istisna vardır: Zorunlu arabuluculuk bürosuna başvuran kişi aleyhine, başvurudan sonra aynı uyuşmazlık için takip başlatılırsa; son tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açıp talep ederek takipten önceki tedbir kuralından yararlanabilir. Bu da takibin otomatik durması anlamına gelmez.

İcra ve İflas Hukuku alanındaki diğer konular

Resmî kaynaklar